Het komt regelmatig voor dat binnen een koppel een ooi een lam verwerpt. Dit hoeft niet altijd een infectieuze oorzaak te hebben. Wanneer een lam genetisch niet levensvatbaar is, wordt het vaak vanzelf afgestoten. Bij een schaap dat verwerpt is er daarom meestal geen reden tot uitgebreid onderzoek.
Wanneer echter meerdere ooien verwerpen, of wanneer jaarlijks meer dan 2% van de ooien een abortus krijgt, is het belangrijk om de onderliggende oorzaak te achterhalen. De oorzaken kunnen zowel infectieus (besmettelijk, er is een ziekteverwekker bij betrokken) als niet-infectieus zijn.
Infectieuze oorzaken
Toxoplasma
Toxoplasma is een parasiet die schapen opnemen via besmet gras, ruwvoer of krachtvoer. De besmetting ontstaat via katten, die via hun ontlasting zogenaamde oöcysten uitscheiden. Deze kunnen in een vochtige omgeving tot wel een jaar overleven. Problemen kunnen langer aanhouden doordat katten elkaar opnieuw besmetten.
De verschijnselen variëren van meer guste ooien, minder lammeren per ooi, zwakke lammeren en ‘mummies’ (ingedroogde dode lammeren). Verwerpen komt relatief weinig voor. De ooien zelf worden niet ziek en besmetting tussen schapen onderling vindt niet plaats.
Schapen bouwen een goede weerstand op tegen toxoplasma. Daarom worden vooral jonge ooien getroffen, tenzij het bedrijf voor het eerst met de parasiet te maken krijgt. Diagnose is mogelijk door het insturen van verworpen of doodgeboren lammeren en de nageboorte, eventueel aangevuld met bloedonderzoek. In Nederland is momenteel geen vaccin beschikbaar. Preventie bestaat uit het voorkomen dat drachtige ooien
Chlamydia (Chlamydophila)
Chlamydia veroorzaakt vaak een zogenoemde “abortusstorm”. Enkele weken voor het aflammeren verwerpt de eerste ooi. Tijdens het verwerpen komen grote hoeveelheden bacteriën vrij, waardoor de infectie zich snel door de koppel verspreidt. In korte tijd kunnen meerdere ooien verwerpen. De lammeren zijn meestal dood, maar nog wel fris. De ooien vertonen zelf geen ziekteverschijnselen.
Ook tegen deze bacterie bouwen schapen weerstand op. Daardoor worden bij herhaalde problemen vooral jonge ooien getroffen. Diagnostiek kan via onderzoek van lammeren en nageboorte, vaginale swabs of bloedmonsters. Tijdens een uitbraak kan behandeling met antibiotica nodig zijn, gevolgd door vaccinatie om herhaling te voorkomen.
Let op: Chlamydia is gevaarlijk voor zwangere vrouwen en kan ook via besmette kleding worden overgedragen.
Campylobacter
Een Campylobacter-infectie lijkt sterk op Chlamydia. Ook hier treedt verwerpen meestal op in het laatste deel van de dracht en verspreidt de infectie zich snel. In tegenstelling tot Chlamydia kunnen ooien hierbij wel ziek worden, vaak door een ernstige baarmoederontsteking. De lammeren kunnen al in ontbinding zijn.
Diagnose is mogelijk via vaginale swabs of sectie van lammeren en nageboorte. Bloedonderzoek is niet betrouwbaar. Sommige ooien blijven na infectie drager, wat in volgende jaren opnieuw problemen kan geven. Behandeling tijdens een uitbraak is meestal weinig effectief en er is geen vaccin beschikbaar. Goede hygiëne is essentieel om verspreiding te beperken.
Let op: Ook deze bacterie vormt een risico voor zwangere vrouwen.
Q-koorts
Q-koorts wordt vaak geassocieerd met geiten, maar kan ook bij schapen abortus veroorzaken. De verschijnselen lijken op Campylobacter en Chlamydia. Tijdens verwerpen komen grote hoeveelheden bacteriën vrij. Behandeling kan soms worden ingezet, maar vaccinatie in de daaropvolgende jaren is noodzakelijk om herhaling te voorkomen.
Diagnose gebeurt via onderzoek van lammeren, placenta of vaginale swabs.
Let op: Q-koorts kan bij mensen ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken.
Listeria
Listeria komt vooral voor in slecht geconserveerde, natte of beschimmelde kuilen. Ook modderige weides of kort afgegraasd land kunnen een bron zijn. Naast abortus kunnen ook zenuwverschijnselen optreden, zoals rondjes draaien of verlamming.
Diagnose is alleen mogelijk via sectie van lammeren en placenta. Behandeling tijdens een uitbraak heeft meestal weinig effect. Het besmette voer moet direct worden verwijderd. Klachten kunnen nog enkele weken aanhouden nadat het voer is weggehaald. Preventie bestaat uit het voeren van kwalitatief goed ruwvoer.
Let op: Listeria is gevaarlijk voor zwangere vrouwen.
Schmallenbergvirus
Het Schmallenbergvirus veroorzaakt vooral aangeboren afwijkingen bij lammeren. Soms leidt het tot verwerpen wanneer een lam vroegtijdig sterft. Het virus wordt overgebracht door knutten (kleine mugjes), die zachte winters goed overleven. Hierdoor blijft het virus aanwezig in Nederland.
Niet-infectieuze oorzaken
Voeding en conditie
Slechte voedingstoestand of parasitaire besmettingen, zoals leverbot of rode lebmaagworm, kunnen leiden tot verwerpen, zwakke lammeren of niet drachtig worden. Ook ernstige mineralentekorten of -overschotten kunnen problemen veroorzaken.
Stress
Stress kan in een laat stadium van de dracht abortus veroorzaken. Voorbeelden zijn het opjagen door een hond, extreme weersomstandigheden of andere verstoringen. Stresshormonen kunnen voortijdig de geboorte op gang brengen. Na een stressvolle gebeurtenis is het afwachten of er verwerpen optreedt, dit is dan niet meer te voorkomen.
Wat te doen bij verwerpers?
Zwangere vrouwen en schapen
Verschillende abortusverwekkers bij schapen kunnen ook bij mensen gezondheidsproblemen of abortus veroorzaken. Zwangere vrouwen dienen daarom niet in contact te komen met drachtige ooien of met ooien die lammeren of verwerpen. Beschermende kleding biedt onvoldoende veiligheid.
Coccidiose
Het komt regelmatig voor dat binnen een koppel een ooi een lam verwerpt. Dit hoeft niet altijd een infectieuze oorzaak te hebben. Wanneer een lam genetisch niet levensvatbaar is, wordt het vaak vanzelf afgestoten. Bij een schaap dat verwerpt is er daarom meestal geen reden tot uitgebreid onderzoek.
Wanneer echter meerdere ooien verwerpen, of wanneer jaarlijks meer dan 2% van de ooien een abortus krijgt, is het belangrijk om de onderliggende oorzaak te achterhalen. De oorzaken kunnen zowel infectieus (besmettelijk, er is een ziekteverwekker bij betrokken) als niet-infectieus zijn.
Infectieuze oorzaken
Toxoplasma
Toxoplasma is een parasiet die schapen opnemen via besmet gras, ruwvoer of krachtvoer. De besmetting ontstaat via katten, die via hun ontlasting zogenaamde oöcysten uitscheiden. Deze kunnen in een vochtige omgeving tot wel een jaar overleven. Problemen kunnen langer aanhouden doordat katten elkaar opnieuw besmetten.
De verschijnselen variëren van meer guste ooien, minder lammeren per ooi, zwakke lammeren en ‘mummies’ (ingedroogde dode lammeren). Verwerpen komt relatief weinig voor. De ooien zelf worden niet ziek en besmetting tussen schapen onderling vindt niet plaats.
Schapen bouwen een goede weerstand op tegen toxoplasma. Daarom worden vooral jonge ooien getroffen, tenzij het bedrijf voor het eerst met de parasiet te maken krijgt. Diagnose is mogelijk door het insturen van verworpen of doodgeboren lammeren en de nageboorte, eventueel aangevuld met bloedonderzoek. In Nederland is momenteel geen vaccin beschikbaar. Preventie bestaat uit het voorkomen dat drachtige ooien
Chlamydia (Chlamydophila)
Chlamydia veroorzaakt vaak een zogenoemde “abortusstorm”. Enkele weken voor het aflammeren verwerpt de eerste ooi. Tijdens het verwerpen komen grote hoeveelheden bacteriën vrij, waardoor de infectie zich snel door de koppel verspreidt. In korte tijd kunnen meerdere ooien verwerpen. De lammeren zijn meestal dood, maar nog wel fris. De ooien vertonen zelf geen ziekteverschijnselen.
Ook tegen deze bacterie bouwen schapen weerstand op. Daardoor worden bij herhaalde problemen vooral jonge ooien getroffen. Diagnostiek kan via onderzoek van lammeren en nageboorte, vaginale swabs of bloedmonsters. Tijdens een uitbraak kan behandeling met antibiotica nodig zijn, gevolgd door vaccinatie om herhaling te voorkomen.
Let op: Chlamydia is gevaarlijk voor zwangere vrouwen en kan ook via besmette kleding worden overgedragen.
Campylobacter
Een Campylobacter-infectie lijkt sterk op Chlamydia. Ook hier treedt verwerpen meestal op in het laatste deel van de dracht en verspreidt de infectie zich snel. In tegenstelling tot Chlamydia kunnen ooien hierbij wel ziek worden, vaak door een ernstige baarmoederontsteking. De lammeren kunnen al in ontbinding zijn.
Diagnose is mogelijk via vaginale swabs of sectie van lammeren en nageboorte. Bloedonderzoek is niet betrouwbaar. Sommige ooien blijven na infectie drager, wat in volgende jaren opnieuw problemen kan geven. Behandeling tijdens een uitbraak is meestal weinig effectief en er is geen vaccin beschikbaar. Goede hygiëne is essentieel om verspreiding te beperken.
Let op: Ook deze bacterie vormt een risico voor zwangere vrouwen.
Q-koorts
Q-koorts wordt vaak geassocieerd met geiten, maar kan ook bij schapen abortus veroorzaken. De verschijnselen lijken op Campylobacter en Chlamydia. Tijdens verwerpen komen grote hoeveelheden bacteriën vrij. Behandeling kan soms worden ingezet, maar vaccinatie in de daaropvolgende jaren is noodzakelijk om herhaling te voorkomen.
Diagnose gebeurt via onderzoek van lammeren, placenta of vaginale swabs.
Let op: Q-koorts kan bij mensen ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken.
Listeria
Listeria komt vooral voor in slecht geconserveerde, natte of beschimmelde kuilen. Ook modderige weides of kort afgegraasd land kunnen een bron zijn. Naast abortus kunnen ook zenuwverschijnselen optreden, zoals rondjes draaien of verlamming.
Diagnose is alleen mogelijk via sectie van lammeren en placenta. Behandeling tijdens een uitbraak heeft meestal weinig effect. Het besmette voer moet direct worden verwijderd. Klachten kunnen nog enkele weken aanhouden nadat het voer is weggehaald. Preventie bestaat uit het voeren van kwalitatief goed ruwvoer.
Let op: Listeria is gevaarlijk voor zwangere vrouwen.
Schmallenbergvirus
Het Schmallenbergvirus veroorzaakt vooral aangeboren afwijkingen bij lammeren. Soms leidt het tot verwerpen wanneer een lam vroegtijdig sterft. Het virus wordt overgebracht door knutten (kleine mugjes), die zachte winters goed overleven. Hierdoor blijft het virus aanwezig in Nederland.
Niet-infectieuze oorzaken
Voeding en conditie
Slechte voedingstoestand of parasitaire besmettingen, zoals leverbot of rode lebmaagworm, kunnen leiden tot verwerpen, zwakke lammeren of niet drachtig worden. Ook ernstige mineralentekorten of -overschotten kunnen problemen veroorzaken.
Stress
Stress kan in een laat stadium van de dracht abortus veroorzaken. Voorbeelden zijn het opjagen door een hond, extreme weersomstandigheden of andere verstoringen. Stresshormonen kunnen voortijdig de geboorte op gang brengen. Na een stressvolle gebeurtenis is het afwachten of er verwerpen optreedt, dit is dan niet meer te voorkomen.
Wat te doen bij verwerpers?
Zwangere vrouwen en schapen
Verschillende abortusverwekkers bij schapen kunnen ook bij mensen gezondheidsproblemen of abortus veroorzaken. Zwangere vrouwen dienen daarom niet in contact te komen met drachtige ooien of met ooien die lammeren of verwerpen. Beschermende kleding biedt onvoldoende veiligheid.
Coccidiose
