Listeria

Listeria

In het kort

Listeriose is een bacteriële infectieziekte bij schapen die vooral bekend staat om het veroorzaken van hersenverschijnselen en abortus. De ziekte komt met name voor bij dieren die ingekuild voer krijgen. Listeriose is bovendien een zoönose, wat betekent dat ook mensen besmet kunnen raken.

Wat is de oorzaak?

Listeriose wordt veroorzaakt door de bacterie Listeria monocytogenes. Besmetting vindt meestal plaats via:

• Ingekuild voer (kuilvoer), vooral als dit van mindere kwaliteit is
• Beschimmeld of bedorven voer
• Omgevingsbesmetting (mest, urine, melk)

De bacterie kan zich vermenigvuldigen in slecht geconserveerd kuilvoer. Na opname kan de bacterie via beschadigingen in de slijmvliezen het lichaam binnendringen en zich verspreiden.

Wat zijn de verschijnselen van listeriose?

Listeriose kan zich op verschillende manieren uiten, vooral als:

Hersenverschijnselen (encefalitis)

• Scheve kop
• Kwijlen
• Hangend oor, ooglid of lip
• Rondjes lopen (“draaiziekte”)
• Verlammingsverschijnselen
• Soms koorts

Abortus

• Verwerpen van lammeren, vooral bij jonge drachtige ooien
• Nageboorte blijft soms achter
• Kans op baarmoederontsteking

De verschijnselen kunnen variëren van mild tot ernstig en ontwikkelen zich vaak geleidelijk.

Bij welke dieren komt listeriose voor?

Listeriose komt voor bij schapen en geiten van alle leeftijden, maar wordt vooral gezien bij:

• Dieren die kuilvoer krijgen
• Drachtige ooien (in verband met abortus)
• Dieren met verminderde weerstand

Hoe kan listeriose worden aangetoond?

De diagnose wordt gesteld door:

• Klinische verschijnselen (met name neurologische symptomen)
• Onderzoek van verworpen vruchten of nageboorte

Het insturen van materiaal voor onderzoek is belangrijk om de diagnose te bevestigen.

Wat is de behandeling van listeriose?

Behandeling is mogelijk, maar moet vroeg worden ingezet:

• Antibiotica, voorgeschreven door de dierenarts
• Pijnstilling en ontstekingsremmers
• Ondersteunende zorg

De kans op herstel is het grootst wanneer behandeling in een vroeg stadium start. Bij vergevorderde neurologische symptomen is de prognose vaak minder gunstig.

Hoe kan listeriose voorkomen worden?

Preventie richt zich vooral op voer- en hygiënemanagement:

• Voer goede kwaliteit kuilvoer
• Vermijd beschimmeld of afwijkend voer
• Stop bij problemen tijdelijk met kuilvoer
• Geef risicogroepen (zoals drachtige ooien) extra aandacht
• Zorg voor goede algemene hygiëne

Houd rekening met een incubatietijd van enkele weken, waardoor klachten ook nog kunnen optreden nadat het voer is aangepast.

Risico voor de mens

Listeriose is een zoönose. Mensen kunnen besmet raken, meestal via voedsel, maar ook via contact met besmette dieren of materialen.

• Gezonde mensen krijgen vaak milde klachten (griepachtig beeld)
• Zwangere vrouwen, ouderen en mensen met verminderde weerstand lopen een groter risico
• Bij zwangeren kan besmetting leiden tot problemen bij het ongeboren kind

Goede hygiëne en voorzichtigheid bij contact met zieke dieren of abortusmateriaal zijn daarom belangrijk.